Banknoty Generalnego Gubernatorstwa

Generalna Gubernia 500zl 1940

We wrześniu 1939 roku zasoby Banku Polskiego ewakuowano przez Rumunię do Francji, następnie zaś do Wielkiej Brytanii, gdzie pozostały przez cały okres wojny. Razem z zasobami pieniężnymi za granicę wywieziono także projekty matryc co uniemożliwiło Niemcom wznowienie druku pieniądza.

 

 

Pozostałą w kraju infrastrukturę Banku Polskiego przejęła niemiecka Reichskreditkasse. Władze okupacyjne na terenach anektowanych do III Rzezy (Śląsk, Pomorze, Wielkopolska i część województw centralnych) przeprowadziły konwersję złotego na markę w stosunku 2 do 1. W utworzonym z reszty zajętych ziem Generalnym Gubernatorstwie generalny gubernator Hans Frank powołał 15 grudnia 1939 roku Bank Emisyjny w Polsce -instytucję emisyjną z siedzibą w Krakowie. Zależny był on od banku Rzeszy i został zobowiązany do obsługi pieniężnej władz okupacyjnych oraz kas publicznych Generalnego Gubernatorstwa zarówno w obrocie gotówkowym i bezgotówkowym.


Wprowadzanie pieniądza okupacyjnego następowało fazowo. W okresie pomiędzy X 1939 a IV 1940 w obiegu pozostawały przedwojenne złotówki, przy czym rozporządzeniem ze stycznia 1940 r. wycofano z obiegu najwyższe nominały banknotów -100 i 500 złotowe. W ich miejsce wprowadzono do obiegu banknoty 100 złotowe z emisji 1932 i 1934 r. z nadrukiem Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete - Generalne Gubernatorstwo dla zajętych polskich obszarów.

 

1939 r. PRZEDRUK BANKNOTU 100zł

Generalna Gubernia1939 100zl
Generalna Gubernia1939 100zl 1
Wymiary: 175 x 98 mm
W obiegu od 1.02.1940 do 20.05.1940

Wszystkie polskie banknoty przedwojenne, w tym również 100 złotówki z nadrukiem, przestały być środkiem płatniczym z dniem 20 maja 1940 roku.

W zamian Bank Emisyjny wprowadził do obiegu okupacyjne złotówki w dwóch emisjach:

Emisja I - z datą 1 marca 1940 r. dotyczyła nominałów 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych
Emisja II - z datą 1 sierpnia 1941 r. dotyczyła nominałów 1, 2, 5, 50 i 100 złotych.

Banknoty projektował Leonard Sowiński na podstawie wzorów przedwojennych, usuwając jednak ze znaków wodnych elementy patriotyczne - postacie historyczne władców i wodzów polskich. Zastąpiono je wizerunkami anonimowych ludzi lub ornamentami i cyframi. Z banknotu 100 zł  zniknęła podobizna Józefa Poniatowskiego, całkowitej zmianie uległ najwyższy 500 złotowy nominał. Umieszczono na nim popiersie górala.

Pierwszą emisję drukowano w wytwórni wiedeńskiej Giesecke & Devrient, drugą już w Generalnym Gubernatorstwie w Zakładach Graficznych Banku w Krakowie. Banknoty okupacyjne pospolicie nazywano "młynarkami" od nazwiska prezydenta Banku Emisyjnego, Feliksa Młynarskiego, którego podpis widnieje na banknotach.

Pod koniec wojny w skutek pogarszającej się sytuacji gospodarczej władze GG przygotowały projekt banknotu o nominale 1000 zł, który nie zdążył wejść do obiegu. Był to portret „krakowiaka” w kapeluszu z cechami nordyckimi.

Urzędowy kurs wymiany ustanowiono na poziomie 2 złote = 1 reichsmark, uprzywilejowując w ten sposób markę niemiecką. Po przyłączeniu do GG dystryktu Galicja przyjęto kurs wymiany 1 złoty = 5 rubli. W następnych latach powiększała się dysproporcja na niekorzyść złotego, na czarnym rynku płacono za reichsmarkę kolejno 4 złote (1941-1942) i 3 złote (1943), aby w 1944 powrócić do kursu 1,8 złotego za markę. Przedwojenne banknoty Banku Polskiego podlegały wymianie w stosunku 1:1 na nowe banknoty okupacyjne emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce.

Złotówki okupacyjne Banku Emisyjnego straciły ważność 10 stycznia 1945 roku na mocy dekretu PKWN. Władze Polski Ludowej wymieniały je na nowe pieniądze w stosunku 1:1, ale tylko w ilości 500 zł na osobę.